‘Vanuit het hart van
de samenleving.’

Bureau

Zelfevaluatie toezicht/bestuur

Waarborgen voor kwaliteit en legitimiteit
Achtergrond
Maatschappelijke ondernemingen functioneren in het spanningsveld tussen overheid, burger en markt. Dat leidt tot complexe vraagstukken van bestuur en toezicht. De laatste jaren is de complexiteit versterkt door de toenemende maatschappelijke, politieke en publicitaire druk. Thema’s als risicobeheersing, verhouding toezichthouder en bestuur, crisismanagement, onafhankelijkheid, deskundigheid, bezoldiging en tijdsbesteding zijn in een ander daglicht komen te staan.

Tegelijkertijd zijn daar de continue veranderingen in de markt (bezuinigingen, decentralisaties, normeringen), de vertaalslag naar de strategie van de organisatie en de betekenis daarvan voor de bemensing van zowel bestuurlijke als toezichthoudende organen. Hier speelt de spanning tussen ervaring en vernieuwing, tussen complementariteit en gemeenschappelijkheid en tussen diversiteit en homogeniteit. Dit tegen de achtergrond van nieuwe wetgeving en de openbaarheid waarin dit alles zich meer en meer afspeelt. Vroeger stond het verbinden van een ‘grote naam’ aan een maatschappelijke organisatie of onderneming garant voor kwaliteit en betrouwbaarheid. Tegenwoordig wordt gezocht naar nieuwe en meer duurzame waarborgen voor kwaliteit en legitimiteit van team en organisatie.

Gegeven deze ontwikkelingen is periodieke evaluatie van toezichthoudende en bestuurlijke organen (en hun onderlinge wisselwerking) een belangrijke opgave; (zelf)evaluatie is daarmee een vast onderdeel van de jaarlijkse kwaliteits- en governancecyclus. Evaluatie van het functioneren van raden van toezicht/commissarissen en bestuur kan gediend zijn met een onderbouwde inbreng van buiten. Zowel inhoudelijk als procesmatig kan hiermee de evaluatie (inclusief leerpunten) worden verdiept.

Methodiek
Op het terrein van (zelf)evaluatie van toezicht en bestuur binnen maatschappelijke ondernemingen hebben Vanderkruijs en Van de Bunt Adviseurs een gezamenlijke methodiek voor (zelf)evaluaties ontwikkeld, die deze organisaties en ondernemingen ondersteunt bij het versterken en verbeteren van hun governancestructuur en -cultuur. In onze methodiek leggen wij met nadruk een verbinding met de toenemende aandacht voor de legitimiteit- en kwaliteitsvraag. Aan de hand van een gevalideerde vragenlijst en een beperkt aantal diepte-interviews evalueren we onder andere de samenstelling en het profiel de raad, de procedures en het proces van besluitvorming, de kwaliteit van de communicatie en de informatie, het functioneren van de raad als team, de wisselwerking van toezichthouder en bestuur en het functioneren van de bestuurder.

Wij hebben daarbij een bijzonder oog voor de werking van diversiteit binnen de raad. Wij maken hierin een onderscheid tussen statische diversiteit (de profielen van de individuele leden naast elkaar) en dynamische kwaliteit (het vermogen om diversiteit daadwerkelijk betekenis te geven en productief te maken). Naar onze mening wordt de kwaliteit van toezichthoudende en bestuurlijke organen primair bepaald door het vermogen van de leden van de raad om de diversiteit te benutten en in termen van kwaliteit van toezicht en bestuur tot meerwaarde te brengen.

Wij beschikken tevens over een specifieke methodiek om de wisselwerking tussen toezicht en bestuur te evalueren. Onze dienstverlening ‘Speaking Truth to Power’ is erop gericht de strategiebespreking tussen toezicht en bestuur nog meer breedte, diepte en kleur te geven. Dat doen we door relevante, levendige, samenhangende en journalistiek verantwoorde verhalen op te diepen uit het werkelijke leven in de organisatie. Die verhalen zijn illustratief voor aspecten in de organisatie die mogelijk uit de formele rapportages niet op die manier naar voren zijn gekomen. Ze zijn vaak ‘pars pro toto’ van ‘soft controlled’ kenmerken als leiderschapsstijl, professionele integriteit, mate van respect voor de ander, openheid, risicobereidheid en professionele veiligheid. Ook in deze softe elementen kunnen  grote risico’s voor de onderneming besloten liggen, zoals gebleken is uit een aantal incidenten in de afgelopen jaren.

We begeleiden het totale proces van positionering en uitvoering van de evaluatie tot aan het faciliteren en verslaan van de dialoog binnen en tussen de toezichthoudende en bestuurlijke organen. Daarna zijn we beschikbaar voor nazorg indien gewenst.
 
Ila Kasem is practice leader voor dit domein.